Στην είσοδο του μνημείου πάρκου της Γαραβίτσης κοντά στο Μπιάχ της Βοσνίας και Ερσεγοβίνης, ένας επιγράφης περιγράφει: «Η ζωή είναι ισχυρότερη από το θάνατο, η δικαιοσύνη είναι ισχυρότερη από το εγκλήματος, η αγάπη είναι ισχυρότερη από τη μίσης». Πίσω, στο βουνό, υπάρχουν 13 πέτρινοι μονολίτες μέχρι 6 μέτρων υψηλά, που έχουν κατασκευαστεί σε μνήμη των Σέρβων και άλλων που σφαγιάστηκαν στην περιοχή το 1941 από τις δυνάμεις του Ανεξάρτητου Κράτους της Χρούσης (NDH), ένας ναζιστικός αντιγραφόντα κράτος. Προγραμματισμένο από τον τάξιο Υουγκοσλάβο αρχιτέκτονα Μπόγκνταν Μπόγκντανοβίτς, το μνημείο διαπρόσωπα οριστικοποιήθηκε το 1981 και έγινε μέρος της ευρύτερης Υουγκοσλάβου ιστορίας του φασιστικού τρόμου και της Υουγκοσλάβου «Αδελφοσύνης και Ενότητας».
Ο ιστορικός Δίνος Ντουπάνοβίτς, ο διευθυντής του μουσείου του Τουνά-Σάνα καντονα, εξηγεί ότι μετά το 1991, όπως η Βοσνία προσεγγίζει τον πόλεμο, η 50-η ετήσια της σφαγής έλαβε έναν απολύτως Σέρβο Ορθόδοξο χαρακτήρα και οργανώθηκε από νεωτερισμένες Σέρβες εθνικές οργανώσεις. Το μνημείο έλαβε μια ολοκληρωμένη νέα πολιτική λειτουργία, γεννώντας τον χώρο όπου η ιστορία της ενδεχόμενης Σέρβικης περιθωριοποίησης και της ανάγκης για «αυτοθεραπεία» στον αρχικό πόλεμο ιδρυόταν.
Οι Βοσνιάκοι και Χρώσοι κοινότητες στη Βοσνία άρχισαν να κάνουν κάτι παρόμοιο, οι Βοσνιάκοι με τις σφαγές της Κουλέν-Βακούφ και οι Χρώσοι με τα πράξιμα στην Κρνέουσα, και τα δύο το 1941. Αυτοί οι διαδικασίες, παρόλο που είναι εκφραστικές μιας μακράς αίσθησης ανίσως, έδωσαν ρολούλα στο διαίρεση της κοινής Υουγκοσλάβου μνήμης και ανοίγονταν την ευκαιρία για αντιπαραγωγικές ιστορίες της απολωθούς.
Για δεκαετίες, ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος κατέταθηκε σε κεντρική θέση στην κοινή μνήμη και δημόσιες συζητήσεις στην επικράτεια της σοσιαλιστικής Υουγκοσλαβίας. Χιλιάδες μνημεία ανατράφηκαν στη χώρα, εορταζόντας την Εθνική Επικουρικότητας Πόλεμο και τιμώντας τις θυσίες του φασισμού. Αυτά τα μνημεία και οι επίσημες ιστορίες που κατασκευάστηκαν από τις Υουγκοσλάβες αρχές είχαν προφανής κοινωνικο-πολιτική σημασία: υποστήριξαν την ενότητα μεταξύ των πολλών λαών της Υουγκοσλαβίας και ήταν κεντρικό στοιχείο της ιδεολογικής ιστορίας της ιστορίας.
Αλλά όπως η συνολική ενοποίηση ανατράφηκε και οι εθνικιστικές κομματικές ομάδες φτάνουν στην κυβέρνηση, η προηγούμενη κυριαρχούσα ιστορία πήρε ένα υποστηρικτικό διάστημα, γεννώντας εργαλείο εθνικιστικής πολιτικής προς την κατεύθυνση της μεταστροφής και ομογενείας των εθνικών ομάδων και της προώθησης των εθνικών διαιρέσεων. Τα προηγούμενα σύμβολα της αντιφασιστικής αγώνας και της ενότητας μετατράπηκαν σε εργαλεία μανιπουλάτσιον, ιστορική ανασυνθήκη και πολιτική προπαγάνδα.
Τα μνημεία και η μνήμη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, που κατασκευάστηκαν για δεκαετίες με στόχο τη διατήρηση της κοινής μνήμης και της ενότητας, ανατράφηκαν περιοχές διαιρετικότητας και πολέμου, στα οποία εκφράζονταν νέα εθνικιστικά σύμβολα. Ανέτρεψαν το εργαλείο για την προσοδολόγηση των ακολουθούντων πολέμων. Αυτό ήταν ιδιαίτερα άρθρων στη Βοσνία, η οποία υπέστη δεκαετίες πόλεμου στις πρώτες δεκαετίες του -90. Σήμερα, η κουλτούρα της μνήμης παραμένει εξαιρετικά περίεργη.
